|
EVRENSEL ALİ HANGİ ALİ HANGİ ALEVİLİK? Seyfi Muxundi
Aleviler Arap Ali’ye uymadılar ama, Arap Ali’yi kendine uyarladılar. Yani Biz Arap Ali’den bir şey almadık ama, ona çok şey kazandırdık. Ali kavramı son dönemlerde kafalarda büyük bir kafa karışıklığı haline geldi. Son dönemlerde diyeceğim çünkü daha önceleri bilgi iletişimi bu kadar yaygın olmadığı için Ali kavramı ve Ali portresi ya da Ali biyografisi toplumsal yaşam içinde kendine has bir tarzda şekillenmiş ve kendine has netleşmişti. Aleviler kendi inançları doğrultusunda yarattığı bir Alevilik vardı. Bu Ali gerek fiziki gerek düşünce gerek inanç gerekse de yaşantı şekli ile kendine has bir evrensellik taşıyordu. Alevilerin bu Ali inancını Simurg kuşuna benzer. Simurg kuşunu(Aliyi) arayan kuşlar (Aleviler) Uzun bir uğraştan sonra vardıkları yerde hayallerinde yarattıkları Simurgu (Ali) bulamazlar. Simurg’un kendileri oldukları (Bu inancın kendisi bir Ali’dir.) olduklarını görürler. Aleviler son dönemde gerçek Ali kimliği ile tanışınca bir yoğun kafa karışıklığı yaşamaya başladılar. Çünkü yüzlerce yıldan beri inançlardan yarattıkları Ali gitmiş, farklı bir Ali ile karşılaşmışlar. Bu nedenle Alevilerin son dönemlerde tanıştıkları Ali eski yeni Ali’dir diyebiliriz. Peki, bu durumda Ali’yi mi red edeceğiz? Yoksa bu yeni öğrendiğimiz Ali’nin özelliğini mi kabul edeceğiz? Yoksa Binlerce yıldan beri yarattığımız ve yaşattığımız Ali’yi mi yaşatmaya ve kabullenmeye devamı edeceğiz. Bu temelde yeni Ali kabulü ya da gerçek yaşamdaki Ali’yi kabullenmek demek Binlerce yıldan beri yaratılan Ali kültünün üstüne kalem çekmek demektir. Bu nedenle dolayı yaşamımızda şekillendirdiğimiz Ali öğretisinin batini açılımlarını sergilemek gerek. Yoksa son dönemlerde yerine konulmaya çalışılan Arap Ali, Kürt Ali yada Türk Ali üçlemi Arasında Ali Kültünü yok ederiz. Yok etmemek için Ali adına binlerce yıldan beri seyitlerin Pir ve taliplerin sözlü olarak taşıyıp getirdiği Ali kültünü kaleme dökmekten yarar var. Şu en başta esas alınması gereken bir olgudur. Alevilerin kendi yaşamında var olduğuna inandığı Ali modelini çok iyi öğrenmeli ve bu temelde gerçek Ali ile ondan sonra karşılaştırıp yargılamalı veya kabullenmelidirler. 500–600 yılarında yaşamış olan Ali ile yaşamımızdaki Ali’yi karşılaştırdıktan sonra yapmamız gereken tavrı ondan sonra sergilemekte yarar var. Bugün gerek Alevi, Yarsani; ya da Nusayrilerin inandığı Ali kültündeki inançları iyi analiz etmekten yarar var. Tüm bu karşılaştırmalarda yukarıda da değindiğim gibi üç ayrı yargı ile baş başa kalabiliriz. 1-“Yaşamımızda ve inancımızda var olduğuna inandığımız Ali, bize ait Ali’dir. Pirlerin yılardır anlattığı gibidir. Ona yeni bir gömlek biçmeye gerek yok. Ona yeni vasıflar yüklemeyi kabullenemeyiz. Binlerce yıldan beri var olan özellikleri ile kabullenip devam edeceğiz.”dersiniz. 2-“Arabistan’da yaşamış ama bugün bazı Alevi geçinen şii kalemci çevreler sunilik temelinde bazı inanç ve özellikleri Ali’ye yüklemeye çalışıyorlar. Bu yüklemeleri de kabul ederiz” der ve “inancı bu temelde devam ederiz” dersiniz. 3- Bir üçüncüsü ise “Bugüne kadar Ali ile ilgili anlatılanların dedelerin yada pirlerin kendi kafalarında uydurduğu efsanelerdir. Gerçek Ali Kaynaklardaki Ali’dir. Ali sevgisinden dolayı eski hurafeleri terk edip Arabistan’da yaşayan Ali gibi bir inanç yaşamı sürdüreceğim” der ve sil baştan bir Ali inancı başlatırsınız. Yaşamımızda Ali ile Gerçek Ali arasındaki karşılaştırma yapıldığı zaman bir çok temel farklarla karşı karşıyayız. Bizim Ali’miz uzun boylu, baba yiğit, saçını sakalını kesmemiş ona asla bıçak vurmamış, doğmamış, ölmemiş, ramazan orucu tutmamış, namaz kılmamış, konuşan kuran ve kabesi insandır. Oysa gerçek Ali kısa boylu, kısa kara sakallı, beş vakit namazını kaçırmayan, ramazan orucu tutan ama yine de Emeviler’ce haksızlığa uğrayan… Ali. Bu nedenle ya binlerce yıldan inandığınız Ali’ye ya da gerçek yaşamdaki Aliye inanıp inanç sürdüreceksiniz. Yada öteki. Artık herkes araştırma yapabiliyor. Bugün her insan istediği konuda istediği kaynağa rahatlıkla ulaşabiliyor. Birileri çıkıp da “Kardeşim seyitler bizi kandırmış. Baksanıza bugüne kadar anlatılan Ali ile gerçek Ali arasında fark var. Ben gerçek Ali’nin yoluna döneceğim” derse ne dersiniz. Aliye olan bağlılığımız ve vazgeçilmezliğimizden dolayı şu tavrı da sergileriz. “Ali bizim yaşamımızdaki şekli ile devam edeceğiz. İster Ali, Eli, Oli.. ne olursa olsun, bizim inancımızda oluşumu ile inanıp korumaya devam edeceğim.” der. Şimdi yaşamımızda inandığımız Ali ile kaynaklardaki Ali’yi karşılaştıralım. İşin en garip tarafı ise Alevi inancındaki Ali’yi yumuşak bir geçişle suniliğe doğru götürenler ise Bektaşi öğretileri olmuştur. Ama ne yazıktır ki bugün gerek internet sitelerinde olsun gerek dergi ve kitaplarda olsun karşılaştığımız bir üzücü durum var. Temelde Ali veya Oli redi. Bu reddin temelin de ise farklı bir Ali oluşuyor. Nedir bu Milliyetçi bir Ali (Kürt Ali, Türk Ali veya Arap Ali) yaratılma çabaları. Bu Alinin evrensel ve inançtaki güzel tarafını silip kısır ve dar Milliyetçi Alevilik yaratmakta ya da körüklemektedir. Yazılarda genellikle “bizde hurafelere ve efsanelere yer yok bunları ayıklamalıyız.” deyip birçok inancın reddine gidilmektedir. Olaya bu çerçevede baktığımız zaman (ki bu materyalist bir bakış tarzıdır.) din kavramını temelde red etmek zorundayız. Çünkü bütün dinler olağanüstü efsaneler üzerinde inşa edilmiştir. Bu efsaneler süreç içinde şekiller kazandırılmış ibadet şekli haline getirilmiştir. Ya da olayın kahramanlarına çeşitli misyonlar yüklenmiştir. Bir örnek verecek olursak “Bizim inancımızda Ali değil Oli, Eli var” deyip Ali kavramı red etmek bir yanılgıdır. Önemli olan buradaki kimlik adı değil ibadetteki ona yüklenen külttür. İsminin ne olduğu hiç önemli değil. Hz Ali den önce Ali ismine Arabistan’da rastlamıyoruz. Ali’den sonra bu isim yaygınlaşıyor. Oysa çok daha önceleri gerek Sümerlerde gerek Hattiler’de, Hatiniler’de Urartu, Hititlere’de… Baba ve Ali ismine ve Eli, Alu, Oli… eklerine gerek krallarda gerek tanrılarda sık rastlamak mümkün. Ya da Onu Orta Asya kültürüne baktığımızda Ali ya da Baba ismine rastlamıyoruz. Alevi Türkleri bu kavramlara Anadolu’ya yerleştikten sonra kullanıyorlar. Sık sık dilimiz üzerinde eksik etmediğimiz şah kelimesi Fars dünyasında kullanılan bir sözcük olsa da; çok daha önceleri ışık, şimşek, tanrısı olarak Şamaş ve Teşup’ta karşılaşıyoruz. 12 hizmet olarak adlandırılan hizmetlerin ancak beş ya da altısı uygulanmaktadır. Bunun böyle uygulandığını da hemen herkes bilir. Alevilikte asıl dört kapı yerine de sadece tek kapı vardır. “Rea Haq” kapısı. Post yoktur “Haq Döşeği” vardır. 12 sayısı Sümer, Çin takvimi, Maya; Aztek… Ezoterizm’e kadar hemen her yerde rastlamaktayız. Şimdi tutup bunu başka inançlarda var diye red mi edeceğiz. Hızır Arap çöllerindeki kuru toprağın çaresi olarak yeşerten ve su bulan olarak tasarlanırken, Dersim’de Lokma dağıtan sellerde su baskınlarında su geçmezliğine karşı bir sal ustası el uzatan yardım eden bir el ya da az tarım alanına sahip olan çiftçi için bir bolluk ve bereket tanrısı olarak tasarlanmaktadır. Şimdi diğer dinlerde ve toplumlarda da var diye Hızır’ı red mi edeceğiz. Veya Arabistan’daki misyonu farklı diye kendi inancımızdaki Hızır’ı kaldırıp onu mu yerleştireceğiz. Elbette ki hayır diyeceğiz. Aleviler içinde cenazesini Mekke’ye çevirmeyen var mı? Şimdi İslam’dan arınmak için yeni bir yön mü tayin edeceğiz. Diyeceksiniz ki Aleviler İslami baskı ve teşhirlerden korktukları için bu uygulamayı sonradan yapmaya başladılar. Olabilir ama yüzlerce yıldır kendi yaşamlarının bir parçası haline getirdiler. Gerçek olan ise “Ne yana dönerseniz sonunda Allaha dönderileceksiniz” (Kuran) “ Doğusu da batısı da bir.” Bir başka söylem ise Ozan dilinde “Ben sağa dönerim sola çevrildim” (Ahmet Dede ) gibi söylemlerden anlaşıldığı gibi hangi yön olsa da fark etmez ama güneye çevirme bir yaşam haline gelmiştir. Arap toplumunda bizim gibi yaşayan yâda bizim gibi inanan yok mu? Var. Gerçek Ali ile ilgisi olmayan bir Ali yaratmışlar mı? Yaratmışlar. Hataylı Aleviler Arap kökenli birçoğu Yemenden sürgün gelmişler. Yaşam şekli, gelenekleri inançları birçok yönü ile Suni İslamlıktan daha çok bizim inanç ve yaşamımıza benzemektedir. İslami inancı temelden sarsan bir inançları vardır ki. “Ali Allah’ın ta kendisidir.” Derler. Bunu bizim eski seyitlerimizde söylerlerdi. Bu Ali gerçek Ali’den farklı ortak olan inançtır. Mardin bölgesinde öğretmenlik yaptığım yıllarda Hıristiyan Süryani Kadim merkezi olan Qalatmara (Eskikale) köyünde üç yıl görev yaptım. Deyrulzafaran Kilisesi bu köyde bulunmaktadır. Kilise eski bir ışık mezhebinin mabedi üzerinde inşa edilmiş. En eski Süryani kilisesi olarak kilisesi olarak biliniyor. Oradaki mum yada ateş yerinin ve artı ocağın yeri tıpkı bir Alevi ocağı gibi sizin anlayacağınız. Hıristiyan inancının ilk yayıldığı dönem içerisinde ışık tayfasının ibadet yeri olarak bilinir. Bu bölgedeki Hıristiyan topluluğunun yaşam tarzına bakıldığında Alevi yaşam tarzına yakın. Aynı dönem içerisinde Nusaybin’in Gundıkşukro köyü ise Ezidi (yezidi) topluluğunun yaşadığı bir yer. Oradaki insanların yaşam ve gelenekleri Misafir ağarlamaları tıpkı Dersim toplumu gibiydi. Şimdi bu gelenek ve yaşam tarzı bu topluluklarda var diye terk mi etmemiz gerekir. Ya da bunlar Yezidilere aittir diye sil baştan yeni şeyler mi oluşturalım. Cemlerde yaktığımız çerağ Yarsanilerde, Zerdüştlerde, Şemsilerde, Ezidiler’de, Hıristiyanlarda… var. Zaten Hıristiyanlar Işık tayfasından geçen bir gelenektir. Çerağı sır etme aynı topluluklarda rastladığımız daha önemli İlk din olan, Mu dininin inanç ritüelidir. Kuranda ki “Biz onu ilk yarattığımız gibi tekrar üst üste katlayıp dürmesini biliriz.” Ayeti Kıyametin büyük alametini ifade ettiğini söyleyen İslami yazar ve profesörler bunun Ayşntain’in “bing-bang” teorisi olduğunu söylerler. Evrenin sonunda büzülüp çökmesini de bu ayete bağlar ve yorumlarlar. Oysa bu Mu dininden alınmış bir inançtır. Aleviler bunu cem ile anlatırlar. Cem başlamadan pir çerağı daha sonra meydan çerağı yakmak, cem sırasında evrendeki galaksiler gibi sema dönme, semalarda ağarlama, çarx ve en sonunda çerağın sır edilmesi bunu ifade etmektedir. Şimdi başka dinlerde buna benzer inanç uygulamaları var diye terk mi etmemiz gerekir? H. B. Veli’nin Makalat’ı H. Bektaş’tan yaklaşık 200 yıl sonra yazılmış. Mısırdaki bir kütüphanede bulunarak getirilmiş. Üstelik kim tarafında yazıldığı da tartışma ve tereddüt konusu olmuş. Arapça bir dil ile yazılması bir yana namazı öneren bir kitap. Bu Kitap H. B. Veli’nin yazdığına kesin gözü ile bakılırsa ya H. B. Veli’nin suniliği yada Birileri onun adına bu kitabı ön plana çıkarmasındaki neden tartışılmalı ve teşhir edilmelidir. Peki ne yapmak lazım? Son dönemlerde devlet destekli (ki bu Balım Sultan ile başlatıldı.) Sunileştirme oluşuma karşı durmak gerekir. Bunu yaparken de temelde red yapıp da birçok geleneği ve inancı da yok etmemeliyiz. Yaşı 70 üzerindeki insanların yaşadığı Aleviliği kayıt altına alınmadı. Bunların batini (iç öz anlamlarını) kitlelere açıklamalıyız. Günlük yaşamdan tutun da ibadet ritüellerine kadar toplumun yaptıklarının İslam’la ilgisi olmadığı vurgulanmalı. Bunu yaparken Türk, Kürt veya Arap toplumu değil Alevi dışı inançların dayatması olduğu açığa çıkarılmalı. Bazı örnekler verilecek olursa ve en baştan ek alınacak olursa; 1. Yer yok iken gök yok iken Penci ala vardı denirken, bu pencin dört yol ortada mistik yaratıcı toplamın beş olduğu vurgulanmalı. 2. Tanrı Adem’i yarattıktan sonra ona beş duyu verdi. 6. duyu histir (soyut) bu tanrının kendisi olduğu. Görücü hissedicinin insan iradesi dışındaki etki olduğu bilmeli. Can gözü açık olanlar için bunun mümkün olacağı anlatılmalı. Tanrı yani 6. hissin temsilcisi ; tahtı nerede diye sorulursa dört yön aşağı ve yukarı toplam altı eder. Altı yönün başlangıç noktası ki bu nokta yedinci yön kendi özüne dönük olduğu için bütün yönleri kendi özünden taşır. O nokta tanrının yayıldığı noktadır. Sabit yöndür. Hem sıfırdır hem de birdir. Yani ki 7. yöndür. Dünyadaki 7 sayısının kutsallığı da buradan gelir. Zerdüşt’ten tutun Buda’ya kadar. Muhammed’den tutun İsa’ya kadar 7 kat göğü geçip tanrı katına varma(miraç) özelliği buraya dayanmaktadır. Bu bizim inancımızın temelidir. Yani tanrıya makam değil her yerde olduğunun belirtisidir. Alevilikte tanrıya padişah gibi makam biçmek yoktur. Alevilikte miraç Musahibinin gönlüne gidip orada doksan bin muhabbeti konuşmaktır. Peki Miraç neyin nesi diyeceksiniz. Aleviliğin birinci şartı Musahipliktir. Musahip, musahibin beş duyusunu aştıktan sonra altıncı duyu olan his aşar yedinci makam gönülden gönül’e (kalpten kalbe) muhabbet eder. Alevilerde miraç budur. Şairin dediği gibi “gönülden gönülle bir yol vardır görülmez” sözü sıradan bir söz değil bu inancın temelinde yükselmiştir. Bir diğer yedi kat makamının yolu ise ki bu biraz batini biraz da zahiridir. 1- Urba. 2- Kıl. 3- Deri. 4-Sinir. 5-Kan. 6- Kemik. 7-Et. Olmak üzere 7 kat (makam aşılmaktadır. Gönülden gönül’e muhabbet edilmektedir. Cemalin kıble olması da buradan gelmektedir. 3. Vahted’i vücut kavramının İslam’da asla yeri olmadığını bu bir alevi inancı olduğu; Hallac Nesim-i ve Kaygusuz’un bu konudaki arifleri olduğu açıklanmalı. 4. Alevilerdeki 1(bir) inancı tanrıyı tanımladığı 5. İki kavramın Aleviliğin temeli olduğu a-Tanrı ve içindeki b-Dişil Eril c-Zıtların birliği ve çelişkisi d- Evren ve evren dışı 6. İkinin özümlenmesi için her Alevinin Musahip tutmadı gerektiği bilinci. Çünkü Alevilerde inancın birinci şartı bir musahip tutmaktır. 7. Üç kavramının temeli Allah eş olan iki varın olması ve tanrı ile birlikte üç olması. Nedir bu? 1-Allah 2- Zaman 3- Boyut’tur. Üçüne de akıl erdirilmez. 1 Tanrının kendi suretine akıl erdirilmez. (Her ne kadar Alevilikte tanrı insanın sıfatı olarak adlandırılsa da asıl ta kendisi olarak adlandırmak yanlış bir tanımlamadır.) 2- Zamanın başlangıcına ve bitişine asla akıl erdirilmez bunu kestirebilmek ise bire akıl karı değildir. 3-Boyut kavramına akıl erdirmek yine mümkün değildir siz evrenin son noktasına varırsınız ama evrenden sonra yine bir sonsuz derinlikle (boyut) karşı karşıyasınız. Evrenin son noktasından öteye akıl erdirilmeyecek bir devamlılık vardır. Bu köklü inancı Aleviler nasıl devam ettirmişler? Alevilikteki inanışları İslam’ın içine aktarmışlardır. Katliamlar ve yok edilmekten kurtulmak içinde inancın asıl aktörlerinin isimlerini değiştirmişlerdir. Tanrıyı kendi yerinde onurlandırdıktan sonra Zamanın temsilcisi olarak Muhammedi yerleştirmiştir. “Ahir zaman peygamberi” demekle zamanın temsilcisi konumunda makam sahipliği ile samanın temsilcisi yapmıştır. “Ali ne yere ne göğe sığar.” Sözü ile aliyi boyutun temsilcisi yapmıştır. Aleviler İslam öncesinde de bu inanca sahiptiler. Aynı oyun baskılar önceden var olduğu için Hıristiyanlık Alevilerin inançlarını çalarak baba-oğul-kutsal ruh üçlemini yarattı. Alevilerin (ışık tayfasının) bütün kutsal mekan ve ermişlerini kendilerininmiş gibi efsaneler yarattı ve her kutsal mekana bir Hıristiyan Azizi ekledi. Bu tarz ile Anadolu Evliyalarını Hıristiyanlık içinde eritmeye çalıştı. Bu oyunun başarısını gören İslamcılar aynı oyunu Selçuk ve Osmanlı aracılığıyla oynadı. Dikkat edin Evliyaların bulunduğu yerler genellikle eski yerleşim yerlerinin bulunduğu mekanların çevresinde oluşmaktadır. En yoğun olan yerler Sivas, Yozgat, Erzincan, Dersim, Maraş, Adıyaman, Ihlara vadisi ve Antalya yöresi olması bir önem arz etmektedir. Kısacası yöreye hakim olan yönetimler. Oradaki inançlara kendi aktörlerinin adlarını verip kendi tabelalarını asmışlardır. Oysa o kült hep var idi. 8. İnancımız içinde bir çok terimler vardır. Bu terimlerle birlikte ibadet şekilleri vardır. Örnek olarak Arabistan’da Şia vardır. Bunların hepsi 12 imamcı değildir. Üstüne üstlük 12 imam inancı en marjinal inançtır. Zeydi’ler (üç imamcılar) İsmailliler ( 7 imamcılar) Bir çoğu Hasan’ı işbirlikçilikle hitap etti. Oysaki Hasan direndiği ve tehlikeli görüldüğü için zehirletildi. Hüseyin çok daha farklı bir yöntem izledi. Yani çekip bu diyarda gitmeyi tercih etti. . Birçoğunu işbirlikçilikle yargıladılar. 12 kavramı genellikle Fırat ve Dicle arasındaki coğrafyada gelişti. Daha sonra Azerbaycan ve Anadolulun diğer yerlerinde kök buldu. Oysa ki 12 Sümerlerde ve Hattiler’de çok önemli bir külttü. Kısacası 12 sayısı İslam temelinde yoktur. Diğer inanlarında bu inanca geçmiştir. Tabi Alevi inanç farkı sayılarla sınırlı değil gerek ibadet rintleri gerek diğer inanç özelliği ile çok farklı olarak karşımıza çıkmaktadır. Başlı başına bir batini anlamı vardır. Bugün Alevi Kızılbaşlarda yaşatılan Ali ile Uzun bir program sonucu Alevileri önce İslamlaştırmaya sonrada sunileştirmeye çalışan bir Tekke Bektaşiliği sözde Alevilik var. Bu kesimin en büyük destek ve yardımcıları ise İran Şiası ve Suni Diyanettir. Bu kesimin halka enjekte etmeye çalıştığı yapay Aleviliktir. Bu kitapların yazarlarına bakıldığında desteklerinin buralarda geldiğini anlayacaksınız. Bu işin uygulamaları çok gerilerde başlatılsa da sistemli Asimle ile Aleviliği sunilik içinde eritme. Balım Sultan tarafında başlatılmıştır. Öyle bir Ali portresi yaratıldı ve sevdirildi ki Dedelerimizin anlattıklarının tam tersi. Örnek olarak: Alevilerin yaşamında yarattıkları Ali ile karşılaştırıldığında Çizilen portrenin resimi 1921 yılında İranlı bir ressam tarafından çizilmiş. Hatta bazı yazarlar kendi resmi diye yazdılar. Ayrıca Alevilerin kafasındaki Ali’yle resmi karşılaştıralım. 1- Alevilerde Ali sakalına bıyığına makas vurmamış Bu ali tam bir cami imamı kılıklı. 2-Ali yeşil puşi takmaz kızıl puşi takar bu ali molla kafalı bir örtü. Birleşik kaşlılara Murtaza deniliyor. Murtaza ismini sadece Alevilerin kullanması, Sünnilerin kullanmaması da ilginçtir. 4_ Ali alnında Zühre yıldızı var ya resimdeki Ali. 5-Alevilerin Alisi (Oli,eli) piri fani ak sakallı resimdeki kara sakallı. Basit bir örnek ama çaktırmadan ağır ağırS verilen morfin ile uyuşturucuya alıştırılan bir kişi gibi, bir sunileştirme politikaları ve programı uygulanmaktadır.
Aşağıdaki tabloda A bölümünde Alevilerin kendi inançlarında yarattığı ve inandığı Ali inancı vardır. B Bölümünde ise gerek Arabistan’daki gerçek Ali ve Şii taraftarı Ali ve İslam vardır.
03.10.2009 / Gomanweb |