|
 Sabahattin
Ali
Hayatý Gümülcine'nin Ýðdere köyünde doðmuþtur. Babasý piyade yüzbaþýsý Ali Sabahattin Bey'in görev yerlerinin sýk sýk deðiþmesi dolayýsiyle, ilköðrenimini Ýstanbul, Çanakkale ve Edremit'in çeþitli okullarýnda tamamlamýþtýr (1921) Edremit'e göçtüklerinde bölge Yunan iþgalinde olduðu için emekli olan babasý aylýðýný alamamýþ ve aile çok zor günler geçirmiþtir. Ýlkokulu bitirdikten sonra parasýz yatýlý olarak Balýkesir Öðretmen Okulu'na giren Sabahattin Ali, beþ yýl burada okumuþ, daha sonra Ýstanbul Öðretmen Okulu'nda mezun olmuþtur (1926). Bir yýl kadar Yozgat'ta ilkokul öðretmenliði yapmýþ, Millî Eðitim Bakanlýðý'nýn açtýðý sýnavý kazanarak Almanya'ya giderek iki yýl orada okumuþtur (1928 - 1930). Yurda döndükten sonra Aydýn ve Konya ortaokullarýnda Almanca öðretmenliði yapmýþtýr Konya'da bulunduðu sýrada, bir arkadaþ toplantýsýnda Atatürk'ü yeren bir þiir okuduðu iddiasýyla tutuklanmýþ (1932), bir yýla mahkum olarak Konya ve Sinop cezaevlerinde yatmýþ, Cumhuriyetin onuncu yýldönümü dolayýsýyla çýkarýlan af yasasýyla özgürlüðüne kavuþmuþtur (1933). Cezaevinden çýktýktan sonra Ankara'ya giden Sabahattin Ali Millî Eðitim Bakanlýðý'na baþvurarak yeniden göreve alýnmasýný istemiþtir. Dönemin bakaný Hikmet Bayur'un "eski düþüncelerinden vazgeçtiðini ispat etmesini" istemesi üzerine Varlýk dergisinde "Benim Aþkým" adlý þiirini yayýmlayarak (15 Ocak 1934) Atatürk'e baðlýlýðýný göstermeye çalýþmýþtýr. Ayný yýl Bakanlýk Neþriyat Müdürlüðü'ne alýnmýþ, Ankara II. Ortaokul'da öðretmenlik yapmýþtýr. 16 Mayýs 1935 günü Aliye Haným ile evlenmiþ, 1936'da askere alýnmýþ, 1937 Eylülünde kýzý Filiz Ali dünyaya gelmiþtir. Yedek Subay olarak askerliðini Eskiþehir'de tamamlamýþ, 10 Aralýk 1938 de Musiki Muallim Mektebi'nde Türkçe öðretmeni olarak göreve baþlamýþtýr. 1940 yýlýnda tekrar askere alýnmýþ, askerliðini yaptýktan sonra Ankara Devlet Konservatuarý'nda Almanca öðretmenliði yapmýþtýr (1941 - 1945). "Ýçimizdeki Þeytan" romaný milliyetçi kesimde büyük tepki toplamýþtýr. Nihal Atsýz'ýn hakkýnda yazdýðý hakaret dolu bir yazýya karþýlýk dava açmýþ, dava sýrasýnda çok sýkýntý çekmiþtir. 1944 yýlýnda mahkemeyi kazanmasýna raðmen tepkilerden kurtulamamýþtýr. Olaylý duruþmalar sonunda bakanlýkça görevinden alýnmýþ, Ýstanbul'a giderek gazetecilik yapmaya baþlamýþtýr (1945). Ancak fýkra yazdýðý La Turquie ve Yeni Dünya gazeteleri, iktidarýn kýþkýrtmasýyla meydana gelen Tan olaylarý sýrasýnda tahrip edilince iþsiz kalmýþ, Aziz Nesin ve Rýfat Ilgaz'la Marko Paþa, Malum Paþa, Merhum Paþa, Öküz Paþa gibi siyasal mizah dergilerini çýkarmýþtýr (1946 - 1947). Ancak, bu gazeteler tek parti iktidarýnýn baskýlarýyla karþýlaþmýþ, kapatýlmýþ, yazýlar hakkýnda kovuþturmalar açýlmýþtýr. Sabahattin Ali dergilerde çýkan yazýlarýndan dolayý üç ay hapis yatmýþ, karþýlaþtýðý baskýlardan bunalmýþtýr. Ali Baba dergisinde yayýmladýðý "Ne Zor Þeymiþ" baþlýklý yazýda, içinde bulunduðu durumu þöyle anlatmaktadýr: "Çalmadan, çýrpmadan bize ekmeðimizi verenleri aç, bizi giydirenleri donsuz býrakmadan yaþamak istemek bu kadar güç, bu kadar mihnetli, hatta bu kadar tehlikeli mi olmalý idi". Bir baþka dava nedeni ile 1948'de Paþakapýsý cezaevinde üç ay yatmýþtýr. Çýktýktan sonra zor günler geçirmeye baþlamýþ, iþsiz kalýp, yazacak yer bulamamýþtýr. Yurt dýþýna gidebilmek için pasaport almak istemiþ, alamamýþtýr. Yasal yollardan yurt dýþýna çýkma olanaðý da bulamayýnca Bulgaristan'a kaçmaya karar vermiþ, bu giriþim sýrasýnda sonradan Millî Emniyet'le baðlantýsý olduðu anlaþýlan Ali Ertekin adlý kaçakçýlýk da yapan birisi tarafýndan Bulgaristan sýnýrýnda öldürülmüþtür (2 Nisan 1948). Sabahattin Ali'yi öldürdüðünü itiraf eden Ali Ertekin, dört yýla hüküm giymiþ; ayný yýl çýkan aftan yararlanarak serbest kalmýþtýr.
Sabahattin Ali yazýn yaþamýna þiirle baþlamýþ, hece vezniyle yazdýðý ve halk þiirinin açýk izleri görülen bu ürünlerini Balýkesir'de çýkan ve Orhan Þaik Gökyay tarafýndan yönetilen Çaðlayan dergisinde yayýmlamýþtýr (1926). Servet-i Fünun, Güneþ, Hayat, Meþale gibi dergilerde de yazan (1926 - 1928) Sabahattin Ali, bu arada öykü de yazmaya baþlamýþ, ilk öyküsü "Bir Orman Hikayesi" Resimli Ay'da yayýmlanmýþtýr (30 Eylül 1930). Toplumsal eðilimli bu öyküyü Nazým Hikmet, þu sözlerle okurlara sunmuþtur: "Bu yazý bizde örneðine az tesadüf edilen cinsten bir eserdir. Köylü ruhiyatýnýn bütün muhafazekâr ve ileri taraflarýný, iptidaî sermaye terakümünü yapan sermayedarlýðýn inkiþaf yolunda köylülüðü nasýl daðýttýðýný ve en nihayet, tabiatýn deniz kadar muazzam bir unsuru olan ormanýn muðlak, ihtiraslý hayatýný, kýmýldanýþlarýn zeki bir aydýnlýk içinde görüyoruz". Sabahattin Ali, af yasasýndan yararlanarak hapisten çýktýktan sonra, özellikle Varlýk dergisinde yayýmladýðý "Kanal", "Kýrlangýçlar", "Arap Hayri", "Pazarcý", "Kaðný" (1934 - 1936) gibi öyküleriyle dikkati çekmiþtir. Sabahattin Ali Anadolu insanýna yaklaþýmýyla edebiyata yeni bir boyut kazandýrmýþtýr. Ezilen insanlarýn acýlarýný, sömürülmelerini dile getirmiþ, aydýnlar ve kentlilerin Anadolu insanýna karþý takýndýklarý küçümseyici tavrý eleþtirmiþtir. 1937'de yayýnlanan Kuyucaklý Yusuf romaný, gerçekçi Türk romanýnýn en özgün örneklerinden biridir. Sabahattin Ali'nin halk þiirinden esinlenerek yazýlmýþ þiirlerini içeren Daðlar ve Rüzgâr (1934) adlý kitabý yazýn çevrelerinde ilgi uyandýrmýþ, örneðin Yaþar Nabi, Hakimiyeti Milliye'de þu övücü satýrlarý yazmýþtýr: "Bu kitabýn mümeyyiz vasfý halk edebiyatý tarzýnda bir deneme teþkil etmesidir. Sabahattin Ali'nin tecrübeli muvaffak neticeler vermiþ. Ve bize, þiirleri doðrudan doðruya bir halk þairi elinden çýkmamýþ olduklarýný hissetirmekle beraber, o tanýdýðýmýz ve sevdiðimiz samimi edayý tattýrabiliyor. Komplike imajlardan kaçýnýlmýþ olmasý, bu þiirlere büyük bir sadelik vermiþ. Ancak, Sabahattin Ali, bu kitabýndan sonra þiirle ilgilenmemiþ, sadece öykü ve roman yazmýþtýr. 'Leylim Ley', 'Aldýrma Gönül' gibi halk dilinden yararlanarak yazdýðý þiirler herkes tarafýndan bilinir. Sabahattin Ali, Varlýk'ta Esirler adlý üç perdelik bir oyunda tefrika etmiþ (1936), ancak bu türü de bir daha denememiþtir. Yapýtlarý Þiir:
Öykü:
Roman:
Çeviri:
|